Quy trình kỹ thuật làm đệm lót sinh học trong chăn nuôi heo

Ngày đăng: 01/11/2021

Chăn nuôi heo trên nền đệm lót sinh học là một hình thức nuôi nhốt heo trên một nền đệm lót được làm bằng nguyên liệu có độ trơ cao (không bị nước làm nhũn nát như: trấu, mùn cưa, phoi bào, rơm, rạ….) trộn với một hệ vi sinh vật (men vi sinh) để phân hủy phân, nước tiểu giảm khí độc và mùi hôi chuồng nuôi tạo môi trường trong sạch không ô nhiễm, do đó con vật sống thoải mái, giảm căng thẳng, tăng sinh trưởng và có sức đề kháng cao. Phương thức chăn nuôi này hiện đang được khuyến khích phát triển trong quy trình chăn nuôi heo an toàn sinh học, hướng hữu cơ và hữu cơ, đây được coi là hướng đi bền vững của ngành chăn nuôi ở Việt Nam.

Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi xin giới thiệu đến bà con Quy trình kỹ thuật làm đệm lót sinh học trong chăn nuôi heo.

I. Diện tích, vật liệu xây dựng và cấu trúc chuồng

- Chuồng hở, mái kép, chiều rộng 4-5m, chiều dài không hạn chế, chiều cao từ mái hiên xuống mặt nền ít nhất phải cao từ 2,5m trở lên. Diện tích chuồng 20m2 nuôi khoảng 12 -14 heo thịt.

- Khi xây mới, nền chuồng đất nện chặt, không láng xi măng. Nếu là chuồng cũ cải tạo thì có thể làm đệm lót nổi trên mặt đất, nền xi măng giữ nguyên nhưng phải đục lỗ (các lỗ có đường kính 4cm, cứ cách 30cm đục 1 lỗ) hoặc phá nền cũ để cải tạo nền chuồng mới.

-  Bố trí máng ăn và vòi uống nước tự động: Nên bố trí máng ăn và và vòi uống nước tự động cho heo phải đặt ở 2 phía đối nhau để heo tăng sự vận động, đồng thời làm đảo trộn chất độn giúp cho việc lên men tốt hơn. Máng ăn nên cao hơn bề mặt đệm lót khoảng 20 cm để tránh chất độn rơi vào thức ăn. Các hộ chăn nuôi heo lưu ý: xây máng hứng nước dưới vòi nước tự động để tránh nước chảy vào đệm lót.

-  Thiết kế hệ thống phun nước để làm mát và giữ độ ẩm đệm lót thường xuyên.

II. Thiết kế đệm lót 

1. Xác định chiều cao nền chuồng

Xác định chiều cao nền chuồng so với mặt nước (ao, hồ, mương máng, ngập lụt…) để phù hợp với một trong các loại đệm lót sau đây:

- Loại đệm lót dưới mặt đất: Đào sâu xuống dưới đất đạt độ sâu bằng độ dày của đệm lót. Loại đệm lót này thích hợp với vùng đất cao có chiều cao hơn mặt nước xung quanh 1m (ở tháng có mưa nhiều nhất)

- Loại đệm lót nổi trên mặt đất: Xây tường bao cao hơn một chút so với độ dày của đệm lót. Loại đệm lót này thích hợp với vùng đất thấp có chiều cao hơn mặt nước xung quanh chỉ khoảng 30-40cm (ở tháng có mưa nhiều nhất)

- Loại đệm lót nửa dưới mặt đất: Đào xuống dưới đất chỉ cần độ sâu bằng một nửa của độ dày đệm lót. Loại đệm này thích hợp ở vùng đất cao có chiều cao hơn mặt nước xung quanh khoảng 60-70 cm (ở tháng có mưa nhiều nhất)

Chú ý: Tùy thuộc vào chuồng trại được cải tạo hay xây dựng mới mà thiết kế đệm lót chìm, nổi hoặc nửa nổi nửa chìm, nhưng quan trọng nhất là xem vị trí chuồng cao hay thấp so với mực nước ở bên ngoài. Phải đảm bảo đệm lót luôn khô ráo, không bị ngấm nước từ bên ngoài vào làm hỏng.

2. Độ dầy đệm lót chuồng

Độ dày của đệm lót thường giảm thấp do bị nén khi lên men nên khi làm mới người ta thường tăng thêm độ dày lên 20%.

Ví dụ: nếu cần độ dày đệm lót là 60cm thì khi làm phải tăng độ dày thêm 12cm nữa. Cần bổ sung đệm lót hàng năm nếu bị sụt giảm độ cao

3. Nguyên liệu và cách phối trộn

- Cách lựa chọn nguyên liệu làm đệm lót: Các nguyên liệu có độ xơ cao, có độ trơ cứng, không dễ bị mềm nhũn, có lượng chất dinh dưỡng nhất định, không độc, không gây kích thích cho heo

- Các nguyên liệu phù hợp: Tốt nhất là mùn cưa, vỏ bào của các loại gỗ không độc; sau đến thứ tự là vỏ lạc, lõi ngô, trấu, thân cây ngô nghiền, vỏ hạt bông, thân cây bông, bã mía, sơ dừa. Vỏ lạc, lõi ngô, thân cây ngô có thể để nguyên hoặc cắt nghiền có kích thước 3-5 mm.

- Cách phối trộn nguyên liệu làm đệm: Tùy thuộc nguồn nguyên liệu sẵn có ở địa phương để phối trộn các nguyên liệu làm đệm lót.

4. Phương pháp làm đệm lót (sử dụng chế phẩm Balasa N01)

Để làm 20m2 chuồng có đệm lót dày 60cm

- Nguyên liệu:

+ Mùn cưa (100%) hoặc (50% trấu và 50% mùn cưa) khoảng 2 tấn (sống đảm bảo rải đ độ dày 60cm) (có thể thay thế bằng các nguyên liệu khác như bã mía, sơ dừa, vỏ lạc,..)

+ Bột ngô: 15kg

+ Chế phẩm BALASA N01: 2 kg.

- Công việc chuẩn bị:

+ Chuẩn bị mặt bằng: Nếu làm đệm lót chìm dưới mặt đất phải đào nền chuồng sâu xuống 60 cm. Chỉ cần đào 2/3 diện tích nền chuồng đ làm đệm lót, còn lại 1/3 diện tích dùng đ láng xi măng hoặc lát gạch cho heo nằm khi nhiệt độ bên ngoài cao. Nếu chuồng có diện tích nhỏ thì làm đệm lót toàn bộ.

           + Cách chế 200 lít dịch men: Cho 1 kg men gốc và 10kg bột ngô vào thùng, sau đó cho thêm 200 lít nước sạch khuấy đu, đy kín. Để ở chỗ ấm trong thời gian trên 24 giờ là có thể dùng được. Chế dịch men phải làm trước 1-2 ngày.

+ Cách xử lý bột ngô (trước khi bắt đu làm đệm lót 5-7 giờ thì xử lý): Lấy khoảng 2 lít dịch men đã làm trưc đó cho vào 5kg bột ngô, xoa cho ẩm đu, sau đó để ở chỗ ấm.

- Cách làm đệm lót:

- ớc 1: Rải lớp trấu đã chuẩn bị với độ dầy dày khoảng 30 cm ra nền chuồng.

- ớc 2: Dùng vòi phun mưa, hoặc bình ô doa tưi nước lên lớp trấu, dùng cào đo để cho trấu ẩm đều và làm phẳng mặt cho đến khi trấu đủ ẩm. Kiểm tra bằng cách nắm một nắm trấu, khi mở tay ra, trấu không bị tơi rời và khi bóp chặt bàn tay không thấy nước rỉ qua kẽ tay (đt độ ẩm 40%)

- ớc 3: Phun, tưi đều 100 lít dịch men đã được chuẩn bị từ trước lên lớp trấu, sau đó ri đều một nửa bã ngô có trong dịch men lên trên mặt lớp trấu.

- ớc 4: Tiếp tục rải lớp mùn cưa độ dày là 30cm lên trên lớp trấu, vừa rải vừa phun nước sạch đu đến khi đt độ ẩm khoảng 30%. Dùng cào đo đ cho mùn cưa m đều. Thử bằng cách: Quan sát thấy mùn cưa thm nước trở nên sẫm màu, bốc mùn cưa trên tay nắm chặt lại có cảm giác nưc hơi thm ưt nhưng ht mùn cưa vn tơi ri là đạt yêu cầu.

- ớc 5: Rải đều 5kg bột ngô đã xử lý lên trên mặt lớp mùn cưa.

- ớc 6: Rắc đều hết phần bã ngô lấy từ dịch men lên bề mặt đm lót, sau đó tưi đều 100 lít dịch men còn lại lên lớp mùn cưa.

- ớc 7: Lấy tay xoa đều lên toàn bộ mặt lớp mùn cưa.

- ớc 8: Đậy kín toàn bộ bề mặt đệm lót bằng ni lông hoặc bạt. Đ lên men 3-5 ngày. Trong 1-2 ngày đầu lên men mạnh đạt nhiệt độ trên 400C, dưi độ sâu 30 cm có thể đạt tới nhiệt độ 700C nhưng duy trì trong thời gian ngắn. Sau vài ngày nhiệt độ hạ dần. Bới sâu xuống 30 cm nhiệt độ khoảng 400C, không còn mùi nguyên liệu, có mùi thơm rượu nhẹ đc trưng là đệm lót có chất lượng tốt. Quá trình lên men kết thúc: bỏ bạt phủ, cào lớp bề mặt (sâu khoảng 20 cm) cho tơi, để thoáng khí sau 1 ngày mới thả heo.

Chú ý:

- Dù làm với bất cứ loại nguyên liệu nào thì cũng cần phải làm thành hai lớp đm để xử lý men trên hai lớp đó như hướng dẫn ở trên.

- Mùa mưa:  Khi làm xong đệm lót có thể thả heo vào ngay vì trời lạnh, sự lên men chậm, do vậy tận dụng nhiệt đ cơ thể vật nuôi đ làm tăng sự lên men.

- Mùa khô: Trong 1-2 ngày đu đã lên men mạnh đạt nhiệt độ trên 400C, dưi độ sâu 30cm có thể đạt nhiệt độ 700C nhưng duy trì trong thời gian ngắn. Sau vài ngày nhiệt độ hạ dần, bới sâu xuống 30cm, nhiệt độ khoảng 400C, không có mùi nguyên liệu, có mùi thơm rượu nhẹ đc trưng là đạt yêu cầu. Quá trình lên men kết thúc, bỏ bạt phủ, cào lớp bề mặt (sâu khoảng 20cm) cho tơi, để thoáng khí 1 ngày mới thả heo.

III. Cách sử dụng và bảo dưỡng đệm lót

Nếu sử dụng và bảo dưỡng tốt đệm lót có thể sử dụng trong thời gian 2-3 năm.

1. Đưa heo vào chuồng

- Trước khi thả có thể nhặt phân heo từ đàn cần thả bỏ vào rải rác một số nơi trên đm lót để không tạo cho heo có thói quen thải phân một chỗ.

- Heo phải cùng 1 ổ và trọng lưng tương đng. Trường hợp khác ổ có thể cắn nhau, nhưng chỉ 2 ngày sau là hết.

- Các hộ chăn nuôi cần chú ý tránh phản ứng strees do heo được thả vào trong môi trường mới làm ảnh hưng đến công năng tiêu hóa ở dạ dày ruột, cần chú ý trong ngày đầu chỉ cho ăn mt ít rau xanh sau đó cho ăn 1 lượng nhỏ thức ăn, sau đó tăng dần dần lượng thức ăn. Có thể bổ sung thêm premix khoáng vitamin.

- Nếu thời tiết quá nóng cần lưu thông không khí bằng quạt, hay phun mù vào các giờ cao điểm mỗi lần 5-10 phút, cách nhau 30 phút phun một lần, không nên phun quá nhiều tránh làm ưt đệm.

2. Mật độ thả nuôi

- Heo < 20 kg/con: 0,8 – 1 m2/con

- Heo 20 – 60 kg/con: 1,2 – 1,5 m2/con

- Heo > 60 kg/con: 1,5 – 2 m2/con

Qua nghiên cứu nhận thấy với mật độ như trên sẽ đảm bảo sự tiêu hủy hết phân và kéo dài được tuổi thọ của đệm lót

3. Vấn đề quản lý và bảo dưỡng đệm lót

Đảm bảo độ ẩm của đệm lót:

- Tầng trên cùng luôn giữ độ ẩm ở 30% đ đảm bảo cho sự lên men tiêu hủy phân tốt (Nắm trên tay có cảm giác mùn cưa thm đu nước, quan sát thấy có mầu thẫm hơn so vi khi khô là đt độ ẩm 30%)

- Ở độ ẩm 30% này heo sống thoải mái, không cảm thấy khó chịu, da được bảo vệ tốt ít bị ban đỏ nổi mẩn ngứa như nuôi trên nn xi măng. Do đó đ đảm bảo cho tầng trên đệm lót không khô hoặc ẩm quá cần:

+ Đặc biệt tránh cho chuồng bị hắt nưc mưa và nước từ vòi uống làm ưt đệm lót. Khi đệm lót bị ướt cần bổ sung chất độn lót khô.

+ Khi thấy đệm lót bị khô cần phun ẩm bằng vòi phun sương.

  Đảm bảo đ tơi xốp của đệm lót:

- Đm lót tơi xốp thì sự tiêu hủy phân sẽ nhanh. Hàng ngày cần chú ý xới tơi đệm lót với độ sâu khoảng 15cm, đặc biệt ở chỗ có hiện tượng kết tảng.

Cần thường xuyên quan sát phân:

Đc điểm của nền đệm lót là khi phân thải sẽ được vùi lấp tốt do sự vận động của heo.

- Nếu phát hiện thấy phân nhiều ở một chỗ cần phải nhanh chóng dải đều và vùi lấp.

- Nếu lượng phân quá nhiều, không phân giải hết, có thể hót bớt phân đi. Khi heo có trng lượng từ 60 kg trở lên thì lượng phân nước tiểu thải nhiều, do heo ít vận động và có thói quen tiêu tiểu tập trung một nơi, nên đệm lót chỗ đó dễ bị hỏng do không tiêu hủy hết phân và nước tiểu, cần có biện pháp để heo không tiêu tiểu tập trung một chỗ.

- Trong trường hợp heo bị bệnh ỉa chảy nặng thì cần cách ly, chỗ phân heo bệnh cần rắc vôi hoặc phun chế phẩm men, sau đó vùi sâu xuống 30cm.

Bảo dưng đệm lót:

- Cách xác đnh đệm lót có hoạt động tốt hay không, bằng cách khi ngửi không có mùi thối là đệm lót hoạt động tốt. Nếu còn phân và có mùi thối là lên men không tốt. Trong trường hợp có kết tảng và độ ẩm cao cần xới tung đệm lót ở độ dày 15 cm đ cho tơi xp, sau đó bổ sung thêm dịch chế phẩm men, đánh giá xem có phải do mật đ nuôi quá cao hay không đ điều chỉnh cho phù hợp.

- Thường xuyên kiểm tra đệm lót bằng cách quan sát bề mặt đm lót, quan sát độ ẩm của đệm lót (nên duy trì độ ẩm là 30%). Thường xuyên quan sát phân heo, tốt nhất là heo ỉa phân tán sẽ có lợi cho lên men. Cho heo ăn mt lượng thức ăn thích hp không dư thừa.

- Thường sau 1 hoặc 2 đợt nuôi nếu đệm lót bị sụt giảm, cần bổ sung thêm 5 đến 10% chất độn và chế phẩm men.

4. Vấn đề chống nóng trong mùa hè:

Có thể thực hiện các biện pháp:

- Lát gạch hoặc tráng xi măng khoảng 1/3 diện tích nền chuồng để làm chỗ nằm cho heo khi nhiệt độ bên ngoài quá cao;

- Dùng quạt; phủ bạt lên mái; trồng cây lấy bóng mát;

- Lắp đặt hệ thống phun sương ở từng ô chuồng hay trên mái;

- Mở toàn bộ cửa đ đảm bảo lưu thông không khí.

- Tăng cường trợ sức, trợ lực cho heo bằng chất điện giải, B.Complex, Vitamin C vào thức ăn hay nước uống để giải nhiệt.

5. Vấn đề sử dụng thức ăn:

- Cần chú ý cho heo ăn mt lượng thức ăn thích hp, không dư thừa. Nuôi heo bằng đm lót tăng trng cao hơn so với nuôi truyền thống mà tiêu tốn thức ăn lại thấp hơn;

- Đ phân, nước tiểu được tiêu hủy triệt để và kéo dài tuổi thọ của đệm lót cần kết hợp cho ăn thc ăn lên men hoặc men tiêu hóa (nhằm giảm thải phân và giảm độ thối của phân, giảm chi phí thức ăn, giảm tỷ lệ mắc bệnh và tăng hiệu quả kinh tế).

(Tham khảo Quy trình kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học làm đệm lót chăn nuôi heo được ban hành tại Quyết định số 3194/QĐ_BNN-CN ngày 11 thánh 8 năm 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

Tin cùng chuyên mục

Lượt truy cập: 348,637 Hôm qua: 626 - Hôm nay: 1,184 Tuần này: 9,065 - Tuần trước: 1,810 Tháng này: - Tháng trước: 27,144 Online: 12